I heard (Saadi I heard) about a wealthy man, famous for his stinginess, as famous as Hatim al-Tai was for his generosity (meaning he was equally famous, but only for his stinginess, not his generosity). He was known to possess all the blessings of this world, but his inherently vile and extremely stingy nature was so deeply ingrained in him that he never gave a single living creature bread, not even a morsel for Abu Hurayrah’s cat, nor a bone for the dog of the Companions of the Cave (whose story is well-known in the Quran). In short, no one ever saw his door open to anyone, nor his table set for anyone.
You never heard of a dervish receiving anything from him except the smell of his food (the stingy man), nor a bird pecking at his crumbs. To eat
I heard that he once traveled to Egypt via the Mediterranean Sea, and he envisioned what happened to one of the pharaohs; until, when he was about to drown (the story of Pharaoh and Moses in the Quran), a contrary wind arose on the ship.
What can anyone do about your bad nature if you don’t want to reach a better stage like others?
Even the most powerful enforcers (law enforcement, whether secular or divine) are not always suitable for wrestling (meaning that overwhelming force is not always/necessarily effective at all times with someone accustomed to going against the grain).
He raised his hands in supplication and began to cry out in vain, and when they embarked on a ship, they called upon God, sincerely devoting their faith to Him.
What is the benefit of raising one’s hands in supplication to God for a needy servant? If you need God, you call upon Him, but when the time comes to take the initiative to be generous to others, you refrain?
Just as gold and silver bring comfort and happiness to others, don’t forget yourself. Enjoy gold and silver like others do. (And do not forget your share of this world.)
At that time when you want the house to be yours alone (the house: the grave), build it with a brick of gold and a brick of silver. (But through generosity in this world and compassion for others, a house will be built for you in the Hereafter, permanently for you alone, in which no one shares.)
It is narrated that in Egypt, he had poor relatives; They became rich from the remainder of his wealth. They tore off their old clothes upon his death and donned new garments of fine Damietta silk and linen.
That same week, I saw one of the relatives of the deceased miser riding a swift horse, with a servant running behind him.
Oh, if only the deceased miser were to return to life and be among his family and tribe!
The return of the inheritance (the miser’s money) would be even more painful for them than his death.
(They would grieve deeply if he were to demand his money after returning to life—impossible, of course—but this is to illustrate the idea of money and how it can change a person’s circumstances.)
I had a prior acquaintance with him (this man Sa’di saw, one of the deceased miser’s relatives). I grabbed his sleeve and said to him:
“Eat (enjoy this blessing you have inherited), O noble and generous man! For that wretched man…” (The miserly person who died) amassed wealth but did not benefit from it.
Arabic Translation
سَمعتُ (سَعدي سَمعَ) عن رَجلٍ ثَريٍ مَشهورٍ بالبخلِ، كشُهرة (مثل شُهرة) حاتم الطائي في الكَرمِ (*يعني يعادله في الشهرةِ، ولكن في البخلِ وليس الكَرمِ)، أمام الناسِ مَعروف عنه بأن لديه نعمِ الدُنيا، ولكن طَبعهَ (فِطرته في الدنيا) البَذيء البَخيل جداً مُتجذر فيه، إلى دَرجة بمكانٍ أنه لم يَعط كائناً ذا روحٍ، خُبزاً يوماً، ولو حتى بقدرِ لقُمة لقطة أبي هريرة، ولا عظمٍ لكلب أصحاب أهل الكَهف (قصتهم مَشهورة في القرأن)، باختصارٍ، لم يرَ أحدٌ باب بيتهِ مَفتوحاً لأحدٍ أو مائدته ممدودة لأحدٍ
لم تَسمع يوماً بأن درويشاً (حصل منه على شيء) ماعدا رائحة طعامهِ (الشخص البخيل)
ولا طائراً يلتقط فتاتِ خُبزه، بعد أن يأكل
سَمعتُ بأنه توجه يوماً إلى مصر عبر بحر المغرب (البحر المتوسط)، وترأى له في عقله ما حدث لأحدِ الفراعنةِ؛ حَتّیٰ اِذا اَدْرَکَهُ الْغَرَقُ (قصة فرعون موسى في القرأن)، هَبت رِيح مُعاكسة على السفينةِ
ماذا يمكن لأحدٍ أن يَفعل بطبيعتكَ السيئة إن لم تكن تريد أن تصل لمرحلة أفضل مثل الأخرين؟
حتى أقوى المُنفذين (مُنفذي القانون، إن كان وضعي أو الهي) ليس دائمًا مُناسبًا للمصارعةِ (أي أن القوة القاهرة لا تُجدي نفعًا دائمًا/بالضرورة في كل الاوقات، مع الشخص الذي تعود على السير باتجاه مُعاكس للأخرين)
رفع يديه بالدعاء وبدأ يَصرخُ صَرخاتٍ بلا فائدة، وَ اِذا رَکِبُوا فِی الْفُلْکِ دَعَوُ اللهَ مُخْلِصینَ لَهُ الدّینَ
ما فائدة رفع يد التَضرع لله بالنسبة للعبد المُحتاج
إذا كنت تحتاج ألله فتدعوه، ولكن عندما يأتي وقت أن تبادر بنفسك لإعطاء الكرم للأخرين، تمتنع؟
مثلما الذهب والفضة يَجلب الراحةَ والسعادةَ للأخرين
فلاتنسى نَفسك، أستمتع كالأخرين بالذهب والفضة
(وَلَا تَنْسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيَا)
في ذلك الوقت الذي تريد أن يبقى البيت لك لوحدك (البيت: القَبر)
قم ببناءه بلبنة من ذهب و لَبنةٍ من فضة (لكن من خلال الكرم في الدنيا، والعطف على الاخرين، سوف يبنى لك بيت في الأخرة، بشكل دائم لك وحدك، لا يشاركك فيه أحد)
يُروى أنه في مِصر كان لديه أقارب فُقراء؛ أصبحوا أغنياء من بقية مالهِ، مزقوا ثيابهم القديمة عند موتهِ، ولبسوا ثياباً جديدة من الحريرِ والكتان الدمياطي الراقي
في ذلك الأسبوع نفسه، رأيت أحد أقرباء (البخيل الذي توفي) يَركب حصاناً سريعاً، وخادم له، يَركض خلفه
واهٍ، إن عادت الحياة للميت (البخيل الذي مات)
وأصبح بين أهلهِ وعشيرته
رَد الميراثِ (أموال البخيل الذي توفى)
سيكون أشد قسوةٍ عليهم من موتهِ
(سَوف يَحزنوا بشدةٍ، لو حقا طَالبَ بمالهِ بعد عودته للحياةِ، مُستحيل طبعاً، لكن لإيضاح فكرة الأموال، كيف تُغير حال الإنسان)
كانت لي معه معرفةٍ سابقةٍ (هذا الشخص الذي رأه سعدي، أحد أقارب البخيل الذي مات)، أمسكتُ بِكُمهِ وقلت له:
كُل (تمتع بهذه النعمة التي ورثتها)، يا ايها الرَجل النَبيل والسَخي
فإنَ ذلكَ الشقي (الشخص البخيل الذي توفى) جمع المال ولم يَنتفع بهِ
Persian text
مالداری را شنیدم که به بُخْلْ چنان معروف بود که حاتمِ طایی در کَرَم، ظاهرِ حالش به نعمتِ دنیا آراسته و خِسَّتِ نفسِ جِبِلّی1 در وی همچنان مُتَمَکِّن، تا به جایی که نانی به جانی از دست ندادی و گربهٔ بُوهُرَیْرَه را به لقمهای ننواختی و سگِ اصحابِ الکَهف را استخوانی نینداختى، فیالجمله، خانهٔ او را کس ندیدی در گشاده و سفرهٔ او را سر گشاده
درویش به جز بویِ طعامش نشنیدی
مرغ از پسِ نان خوردن او، ریزه نچیدی
شنیدم که به دریایِ مغرب اندر، راهِ مصر برگرفته بود و خیالِ فرعونی در سر؛ حَتّیٰ اِذا اَدْرَکَهُ الْغَرَقُ، بادی مخالفِ کِشتی برآمد.
با طبعِ ملولت چه کند، هرکه نسازد؟
شُرْطه همه وقتی نبوَد لایقِ کَشتی
دستِ دعا برآورد و فریادِ بیفایده خواندن گرفت، وَ اِذا رَکِبُوا فِی الْفُلْکِ دَعَوُ اللهَ مُخْلِصینَ لَهُ الدّینَ
دستِ تضرّع چه سود بندهٔ محتاج را
وقتِ دعا بر خدای، وقتِ کَرَم در بغل2؟
از زر و سیم، راحتی برسان
خویشتن هم تمتّعی برگیر
وآن گه این خانه کز تو خواهد ماند
خشتی از سیم و خشتی از زر گیر
آوردهاند که در مصر اَقاربِ درویش داشت، به بقیّتِ مالِ او توانگر شدند و جامههای کهن به مرگِ او بدریدند و خَزّ و دِمیاطی بریدند، هم در آن هفته یکی را دیدم از ایشان بر بادپایی روان، غلامی در پی دوان
وه که گر مرده بازگردیدی
به میانِ قبیله و پیوند
ردِّ میراث سختتر بودی
وارثان را ز مرگِ خویشاوند
به سابقهٔ معرفتی که میانِ ما بود، آستینش گرفتم و گفتم
بخور، ای نیکسیرتِ سَرهمَرد
کان نگونبخت گِرد کرد و نخوَرد
- «نفسِ جبلی» به معنای
سرشت ذاتی، فطری، طبیعی، یا نهادی انسان است؛ یعنی آن بخش از وجود و وجود درونی فرد که از ابتدا و بدون آموزش اکتسابی در او شکل گرفته و ریشه در طبیعت یا خلقت او دارد، در مقابل «نفسِ اکتسابی» که با یادگیری و تجربه به دست میآید. در واقع، ترکیب «نفس» به معنی جان و «جبلی» به معنی ذاتی و سرشتی، به این مفهوم اشاره دارد که چگونه انسان با وجودی دوگانه (ملکی و ملکوت) آفریده شده است، که هم دارای صفات حیوانی و هم فرشتهخویی است، و نفس او ترکیبی از این دو جنبه ذاتی و اکتسابی است. ↩︎ - «کَرَم ریختن» یا «کرم در بغل»: این اصطلاح عامیانه است و به کسی گفته میشود که:
لجبازی میکند و بهانه میگیرد. کارهای کودکانه و آزاردهنده انجام میدهد (مثل «کرم ریختن» به معنای اذیت کردن). در برخی گویشها، «کرم در بغل» به کسی اشاره دارد که دست از سر کسی برنمیدارد و مدام به دنبال اوست یا به بهانههای مختلف دنبال توجه است.↩︎





